Polacy mogą zyskać znacznie większą swobodę w decydowaniu o tym, co stanie się z ich ciałem po śmierci. Ministerstwo Rozwoju i Technologii pracuje nad zmianami przepisów, które pozwoliłyby na przechowywanie urn z prochami bliskich w domach, rozsypywanie prochów w specjalnych ogrodach pamięci, a nawet w miejscach szczególnie ważnych dla zmarłego.
Jak informowały RMF FM i „Wprost”, ta reforma może oznaczać prawdziwy przełom na rynku usług pogrzebowych.
Urna zamiast nagrobka. Co chce zmienić rząd?
Obecnie polskie prawo nie pozostawia rodzinom dużego wyboru. Prochy po kremacji muszą zostać pochowane na cmentarzu, w grobie lub kolumbarium. Nie wolno legalnie zatrzymać urny w mieszkaniu ani rozsypać prochów w lesie, górach czy nad morzem.
Takie ograniczenia wynikają z ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z 1959 roku. Choć była wielokrotnie nowelizowana, jej podstawowe założenia powstały w zupełnie innych realiach społecznych.
Ministerstwo Rozwoju i Technologii chce to zmienić.
Jedną z najważniejszych propozycji jest umożliwienie rodzinom przechowywania urn w domach. Bliscy mogliby sami zdecydować, czy prochy zmarłego mają spocząć na cmentarzu, czy pozostać w mieszkaniu.
Kolejną zmianą byłoby tworzenie ogrodów pamięci. To specjalnie wyznaczone miejsca na cmentarzach, w których można byłoby rozsypywać prochy bez konieczności wykupywania tradycyjnego grobu.
Prochy rozsypane w górach lub nad morzem
Jeszcze dalej idzie propozycja umożliwienia rozsypywania prochów poza cmentarzami.
Jeżeli zmarły kochał góry, morze albo miał swoje ulubione miejsce, rodzina mogłaby spełnić jego ostatnią wolę i właśnie tam symbolicznie go pożegnać.
Nie oznacza to jednak całkowitej dowolności. Przepisy miałyby określać miejsca, w których takie praktyki byłyby zabronione, między innymi ze względu na ochronę przyrody.
Wśród rozważanych rozwiązań pojawiają się również biodegradowalne urny, drzewa pamięci oraz możliwość tworzenia niewielkich pamiątek z części prochów zmarłego.
Branża pogrzebowa czeka na zmiany
Zdaniem Adama Ragiela, założyciela Polskiego Centrum Szkolnictwa Funeralnego, który był gościem podcastu „Rozmowa Wprost”, proponowane rozwiązania odpowiadają na zmieniające się potrzeby społeczeństwa. Coraz więcej Polaków wybiera kremację zamiast tradycyjnego pochówku w trumnie. Szczególnie widoczne jest to w dużych miastach.
Zmienia się również podejście do samych ceremonii pogrzebowych. Część rodzin chce, aby ostatnie pożegnanie miało bardziej osobisty charakter i nawiązywało do życia, zainteresowań oraz woli zmarłego.
Nowe przepisy mogłyby otworzyć rynek na usługi, które dotychczas w Polsce nie były dostępne w legalnej formie.
Jednocześnie eksperci zwracają uwagę, że większa swoboda musi iść w parze z odpowiednimi zabezpieczeniami, żeby zapewnić poszanowanie szczątków ludzkich.
Czy pogrzeby będą tańsze?
Reforma może mieć również wymiar finansowy.
Tradycyjny pogrzeb wiąże się nie tylko z kosztami usług zakładu pogrzebowego, ale także z opłatami cmentarnymi, przygotowaniem grobu i zakupem nagrobka. Jeżeli rodzina zdecyduje się na kremację i przechowywanie urny w domu albo rozsypanie prochów w dozwolonym miejscu, część tych wydatków może zniknąć.
Nie oznacza to jednak, że pogrzeb stanie się bezpłatny. Nadal trzeba będzie zapłacić za kremację, transport zmarłego, formalności oraz ewentualną ceremonię pożegnalną.
Zmiany mogą natomiast wpłynąć na działalność zakładów kamieniarskich, zarządców cmentarzy i firm pogrzebowych. Obok tradycyjnych usług mogłyby pojawić się nowe oferty związane z indywidualnymi pożegnaniami i ekologicznymi formami pochówku.
Kościół nie zgadza się na rozsypywanie prochów
Proponowane rozwiązania mogą wywołać dyskusję także na tle religijnym.
Kościół katolicki dopuszcza kremację, ale co do zasady wymaga, aby prochy zmarłego były przechowywane w miejscu świętym, przede wszystkim na cmentarzu.
Nie akceptuje zwyczajnego przechowywania urn w domach, rozsypywania prochów w przyrodzie ani wykonywania z nich pamiątek. W szczególnych przypadkach możliwe są wyjątki dotyczące przechowywania prochów, wymagające odpowiedniej zgody kościelnej.
Oznacza to, że nawet po zmianie polskiego prawa nie wszystkie nowe formy pochówku będą zgodne z nauczaniem Kościoła.
Kiedy nowe przepisy wejdą w życie?
Na razie nie wiadomo. Jak informowała „Rzeczpospolita”, przygotowane przez Ministerstwo Rozwoju i Technologii założenia reformy napotkały przeszkody już na etapie uzgodnień rządowych.
Zespół do spraw Programowania Prac Rządu nie wpisał projektu do wykazu prac legislacyjnych. Między resortami występują różnice zdań dotyczące zakresu proponowanych zmian.
Ministerstwo zapowiada jednak kontynuowanie prac. Ale dopóki nowe przepisy nie zostaną uchwalone i nie wejdą w życie, przechowywanie urn z prochami w domach oraz rozsypywanie ich poza miejscami pochówku jest niedozwolone.