Nie wystarczy tylko czytać. W epoce AI musimy jeszcze rozumieć

Czytać i pisać – jeszcze niedawno właśnie tak najprościej rozumiano alfabetyzację. Dziś coraz większe znaczenie ma również to, czy potrafimy zrozumieć tekst, ocenić jego wiarygodność i odróżnić informację od manipulacji.

8 września obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Alfabetyzacji. W 2026 r. przypada jego 60. rocznica. UNESCO ustanowiło to święto w 1966 r. Tegoroczne hasło brzmi: „Literacy for people, the planet and prosperity” – alfabetyzacja dla ludzi, planety i dobrobytu.

Problem wcale nie należy do przeszłości. Według UNESCO co najmniej 739 mln młodych i dorosłych na świecie nadal nie posiada podstawowych umiejętności czytania i pisania.

Czytamy, ale czy rozumiemy?

W krajach takich jak Polska wyzwaniem coraz częściej nie jest samo odczytanie zdania. Znacznie trudniejsze może być ocenienie, kto je napisał, w jakim celu i czy przedstawiona informacja jest prawdziwa.

To szczególnie ważne w świecie mediów społecznościowych, dezinformacji i sztucznej inteligencji. Tekst może dziś powstać w kilka sekund, wyglądać profesjonalnie i brzmieć przekonująco, nawet jeśli zawiera błędy albo całkowicie zmyślone informacje.

UNESCO zwraca uwagę, że rozumienie alfabetyzacji zmienia się wraz z cyfryzacją. Umiejętność czytania i pisania pozostaje fundamentem, ale coraz mocniej łączy się z kompetencjami cyfrowymi i zdolnością funkcjonowania w świecie informacji. 

Symboliczne jest to, że właśnie 8 września rozpoczyna się organizowany przez UNESCO Digital Learning Week 2026. Tegoroczna edycja dotyczy edukacji w epoce sztucznej inteligencji, w tym problemu wiarygodności wiedzy i treści generowanych syntetycznie.

AI pomaga, ale nie zastępuje myślenia

Sztuczna inteligencja potrafi streścić artykuł, wyjaśnić trudny fragment czy szybko uporządkować informacje. Nie zwalnia jednak użytkownika z konieczności sprawdzania źródeł i rozumienia tego, co pojawia się na ekranie.

Dlatego współczesna alfabetyzacja coraz mniej sprowadza się do odpowiedzi na pytanie: „czy umiesz czytać?”. Coraz ważniejsze staje się kolejne: „czy rozumiesz, oceniasz i potrafisz sprawdzić to, co właśnie przeczytałeś?”

W epoce AI ta druga umiejętność może być ważniejsza niż kiedykolwiek.