Sto złotych grzywny za przestępstwo? Dziś przepisy dopuszczają taką możliwość, choć w praktyce wysokość kary zależy od rodzaju czynu i sytuacji sprawcy. Ministerstwo Sprawiedliwości uznało, że obecne stawki nie przystają do realiów gospodarczych. I przygotowało projekt zmiany Kodeksu karnego, który znacząco podnosi dolną i górną granicę grzywien.
Zamiast 100 co najmniej 1000 zł
W polskim prawie karnym grzywny są obliczane na podstawie stawek dziennych. Sąd najpierw ustala ich liczbę, a następnie wysokość pojedynczej stawki.
Najmniejsza liczba stawek wynosi 10, a największa 540. Obecnie jedna stawka może wynosić od 10 do 2000 zł. Oznacza to, że przy najniższym wymiarze możliwa jest grzywna w wysokości 100 zł. W podstawowym zakresie najwyższa wynosi 1,08 mln zł.
Ministerstwo Sprawiedliwości proponuje, aby jedna stawka dzienna nie mogła być niższa niż 100 zł ani wyższa niż 10 tys. zł. Po zmianach najniższa grzywna wynosiłaby więc 1000 zł, a maksymalna w podstawowym zakresie mogłaby sięgnąć 5,4 mln zł. Nie oznacza to jednak, że każdy skazany zapłaci taką samą kwotę. Sąd nadal będzie uwzględniał zarówno okoliczności przestępstwa, jak i możliwości finansowe sprawcy.
Kwoty nie zmieniały się od niemal 30 lat
Autorzy projektu przypominają, że granice stawek dziennych obowiązują od wejścia w życie obecnego Kodeksu karnego. Przez ten czas znacząco wzrosły wynagrodzenia i zmieniła się siła nabywcza pieniądza. W 1997 roku minimalne wynagrodzenie wynosiło 406 zł. Od stycznia 2026 roku jest to 4806 zł brutto.
W ocenie Ministerstwa Sprawiedliwości grzywna wynosząca 100 zł może być odpowiednia za niektóre wykroczenia, ale jest zbyt niska jako kara za przestępstwo. Projektodawcy podkreślają, że celem nowelizacji jest dostosowanie stawek do obecnej wartości pieniądza. Przyznają jednocześnie, że skutkiem zmian może być zaostrzenie kar finansowych.
Maksymalna grzywna niższa niż początkowo planowano
Pierwsza wersja projektu przewidywała jeszcze większe podwyżki. Górna granica jednej stawki dziennej miała wzrosnąć z 2000 do 20 tys. zł. Oznaczałoby to możliwość orzeczenia grzywny w wysokości nawet 10,8 mln zł przy 540 stawkach.
W projekcie skierowanym na obrady rządu ograniczono jednak maksymalną stawkę do 10 tys. zł. Ministerstwo uznało, że pięciokrotne podwyższenie górnego limitu będzie wystarczające, ponieważ sądy rzadko korzystały z dotychczasowej maksymalnej wysokości.
Projekt przewiduje również usunięcie części przepisów wprowadzonych w 2022 roku, które określały minimalną liczbę stawek grzywny w zależności od zagrożenia karą pozbawienia wolności.
Czy wzrosną też mandaty?
Planowana zmiana dotyczy grzywien wymierzanych za przestępstwa na podstawie Kodeksu karnego. Nie oznacza automatycznego podniesienia mandatów za wykroczenia, takich jak niewłaściwe parkowanie, przekroczenie prędkości czy drobne naruszenia porządku publicznego. Te kary są regulowane odrębnymi przepisami. Nie zmienią się również automatycznie zasady ustalania grzywien za przestępstwa skarbowe, które wynikają z Kodeksu karnego skarbowego.
Projekt musi jeszcze przejść procedurę legislacyjną. Według przedstawionej propozycji nowe przepisy miałyby zacząć obowiązywać po 14 dniach od ogłoszenia ustawy.
